رضاى حق را به هيچ وجه داخل در آنها نكرده تا تشريك باشد ؛ بلكه فقط بت بزرگ را پرستيده ، « مادر بت‌ها بت نفس شماست » « 1 » . اين‌گونه از عبادات را حق تعالى به واسطهء ضعف ما و رحمت واسعهء خود به يك مرتبه قبول فرموده ؛ يعنى ، آثارى بر آنها مترتب فرموده و عناياتى در مقابل آنها قرار داده كه اگر انسان به شرايط ظاهريه و اقبال قلب و حضور آن و شرايط قبول آنها قيام كند ، تمام آن آثار بر آنها مترتب شود و تمام وعده‌ها انجاز گردد . اينها حال عبادت عبيد و اجراء . و اما عبادت احرار كه براى حب حق تعالى و يافتن آن ذات مقدس را اهل عبادت واقع مىشود ، و خوف از جهنم و شوق بهشت محرّك آنها در آن نيست ، اوّل مقام اوليا و احرار است . و از براى آنها مقامات و معارج ديگر است كه به بيان نيايد و از حوصله خارج است . مادامى كه نفس توجه به عبادت و عابد و معبود دارد ، خالص نيست ؛ بايد دل خالى از اغيار گردد و در آن غير حق راهى نداشته باشد تا خالص باشد . چنانچه در حديث شريف كافى وارد است : قَالَ : سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ . قَالَ : « القلب السليم الذي يلقى ربه و ليس فيه أحد سواه » . قَالَ : « وكل قلب فيه شرك أو شك فهو ساقط . وإنما أراد بالزهد في الدنيا لتفرغ قلوبهم للآخرة » « 2 » . سفيان بن عُيَينَة ، راوى حديث سابق ، گفت : سؤال كردم از حضرت صادق - عليه السلام - از فرمودهء خداى عزّ وجلّ كه در وصف روز قيامت مىفرمايد : يَوْمَ لا يَنْفَعُ

--> ( 1 ) - « مادر بت ها بت نفس شماست / زآن كه آن بت مار و اين بت اژدهاست » . ( مثنوى معنوى ، ص 37 ، دفتر اول ، بيت 772 ) ( 2 ) - « [ سفيان ] گفت از امام صادق عليه السلام از اين كلام خداوند عز و جل : " جز كسى كه با قلب سليم نزد خدا آيد . " سؤال كردم . فرمود : " صاحب قلب سليم كسى است كه پروردگارش راى ملاقات كند در حالى كه قلب او متوجة جز خدا نباشد . و هر دلى كه در آن شرك و ريبى باشد ساقط است . و [ پيامبران و اولياى خدا ] زهد از دنيا راى اختيار كردند تا دلشان براى آخرت فارغ باشد » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 16 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الإخلاص » ، حديث 5 . در اين چاپ از كافى « أرادوا الزهد » به جىء « أراد بالزهد » آمده است . ( نيز ر . ك : مرآة العقول ، ج 7 ، ص 87 )